Mors ultima linea rerum

The_Body_of_the_Dead_Christ_in_the_Tomb,_and_a_detail,_by_Hans_Holbein_the_Younger

Vjernik može izgubiti vjeru”

Hans Hoblajn Mlađi slika 1522. (premaz nosi datum 1521.) zbunjujuću sliku, Mrtvi Hristos, koja je izložena u muzeju u Bazelu i koja je izgleda ostavila veliki utisak na Dostojevskog. Na početku Idiota, knez Miškin uzalud pokušava da govori o njoj, ali samo u polifonijskom skoku zapleta primjenjije njenu kopiju kod Rogožina i uzvikuje “pod utiskom iznenadne misli”:

“ Ovu sliku!… Ovu sliku! Pa zbog ove slike neko može da izgubi veru.“ Nešto kasnije Hipolit, epizodna ličnost koja se ipak u više viova pojavljuje kao dvojnik pripovjedača i Miškina, daje njezin potresni opis: “ Na slici je prikazan Hristos tek skinut sa krsta. Čini mi se da su slikari uobičajili da Hrista i na krstu i skinutog sa krsta uvjek predstavljaju sa licem neobične lepote; nastojali su da mu lepotu sačuvaju i u najstašnijim mukama. A na Rogožinovoj slici nema ni pomena o lepoti; to je u pravom smislu telo čoveka koji je pretrpeo beskrajne muke još pre raspeća – rane, mučenje, udarce stažara, udarce od svetine dok je nosio krsti padao p’od njegovom težinom, i, najzad, neizrecive muke na krstu u toku šest časova (bar toliko po mom računu). Istina, to je lice čoveka koji tek što je skinuta sa krsta, ono što ima u sebi vrlo mnogo živog, toplog; još nije mogao da se ukoči, tako da se na licu pokojnika primečuje bol kao da još i sad oseća )to je umetnik vrlo dobro uhvatio); ali zato lice nije nimalo pošteđeno; tu je i sama priroda i stvarno takav mora biti leš čoveka posle tolikih patanji, pa ma koji taj čovek bio. Znam da je Hrišćanska crkva još u prvim vekovima ustanovila da Hristos nije patio simbolički, nego stvarno, prema tome je i telo njegovo na krstu bilo u potpunosti podložno prirodnom zakonu. Na slici je to lice strašno izubijano, podnadulo, sa strašnim otečenim i krvavim modricama, oči otvorene, zenice razroke; velike raširene beonjače blistaju nekakvim smrtničkim staklastim odsjajem. Ali čudna stvar, kad gledaš leš izmučenog čoveka, iskrsava ti posebno i zanimljivo pitanje: ako su baš takav leš (a on je, svakako morao biti upravo takav) videli svi njegovi učenici , njegovi glavni budući apostoli, videle žene koje su išle za njim i stajale kraj krsta, svi koji su njega verovali i koji su ga obožavali – kako su oni, gledajući takav leš, mogli poverovati da će taj mučenik vaskrsnuti? Kako se oni svladaju kada ih nije pobedio čak ni onaj koji je za svog života pobeđivao prirodu, kojem se ona pokoravala, koji je uzviknuo: Talifa kumi – i devojka je ustala, – Lazare izađi – i pokojnik je izašao. Kada se gleda ta slika, priroda se priviđa kao nekakva ogromna mašina najnovije konstrukcije, koja je besmisleno uhvatila, zdrobila i progurala podmuklo i nemilosrdno veliko i dragoceno biće, takvo biće koje je vredelo koliko i cela priroda i svi njeni zakoni, cela zemlja, koja je, možda, i bila stvorena jedino zato što se pojavilo to biće! Ta slika kao da izražava pojam o gruboj, besmisleno tamnoj večitoj sili kojoj je sve podčinjeno i koja vam se mimo volje nameće. Ti ljudi koji su stalno bili sa pokojnikom, a na slici nijednog od njih nema, morali su doživeti strahovitu pometnju i tugu te večeri, koja im je odjednom srušila sve njihove nade pa i verovanja. Mora da su se razišli u najgroznije strahu, premda je svaki nosio golemu misao koju ništa i nikada nije moglo istrgnuti. I da je sam taj učitelj mogao videti svoj lik uoči raspeća, da li bi se on popeo na stratište i da li bi umro tako kao sada? I takvo pitanje nehotice iskrsava kada se gleda ta slika.”

The_Body_of_the_Dead_Christ_in_the_Tomb_Detail

Tužni čovjek”

Hoblajnova slika samo predstavlja leš ispružen na postolju koji je prekriven jedva naboranim platnom. Naslikani leš prirodne veličine predstavljen je iz profila, glave blago nagnute prema gledaocu, kose rasute po platnu. Desna ruka koja se vidi, pruža se niz mršavo i izmučeno tijelo i jedva strši iznad postolja. Zaobljena prsa iscrtavaju trougao u unutrašnjosti veoma niskog i izduženog pravougaonika niše koju stvara okvir slike. Na prsima je krvavi trag koplja, a na ruci se vide ožiljci rasipanja od kojih se ukočio ispruženi srednjak. Tragovi eksera obilježavaju Hristova stopala. Lice mučenika izražava beznadežnu bol, a prazan pogled, izranavljeni profil, sivozelena put, stvarno pripadaju mrtvom čovjeku, Hristosu kojeg je napustio Otac i koji je bez nade u vaskrsnuće.

Bezbojna predstva ljudske smrti, skoro anatomska ogoljenost leša gledaocima saopštava nepodnošljivu zebnju naočigled smrti boga koja je ovdje pomešana sa našom vlastitom smrću, tako da je odsutna i najmanja sugestija o transcedenciji. Još više, Hans Hoblajn se ovdje odriče svake arhitektonske i kompozicijske fantazije. Nadgrobni kamen pritišće gornji dio slike koja ima trideset centimetara visine i naglašava utisak o definitivnoj smrti. (…)

Odlomak iz knjige Crno sunce, Julije Kristeve. Prevod sa francuskog Mladen Šukalo; Svetovi, Novi Sad, 1987.

Advertisements

2 thoughts on “Mors ultima linea rerum

  1. DKadmon says:

    ” Radije bih da preživim slom,nego da mu pronađem određenje ”
    Toma Kempijski

  2. Lilith says:

    Odredivost je subjektivna kategorija. 😉

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s